काठमाडौँ, १७ वैशाख — वैशाख शुक्ल तृतीयाको पावन दिन आज देशभर अक्षय तृतीया पर्व श्रद्धा र भक्तिका साथ मनाइँदैछ। यो दिन सातु र सर्वतको दान तथा सेवन गर्ने वैदिक परम्परा अनुसार, बिहानै घर लिपपोत गरी स्नान-ध्यानपछि पूजा गरेर विशेषरूपमा मनाइन्छ।
आजको दिन कलश, गणेश र भगवान् विष्णुको विशेष पूजा गरिन्छ। तामाको थालीमा अष्टदल बनाई सोह्र सामग्रीसहित पूजन गरिन्छ। शुद्ध जलमा विभिन्न जडीबुटी मिसाएर बनाइने सर्वत र जौको सातु दान गर्ने चलन छ — जसलाई धर्मघटादि दान पनि भनिन्छ। यसरी गरिएको दान कहिल्यै नाश नहुने, अक्षय फलदायी हुने धार्मिक विश्वास छ।
धर्मशास्त्रविद् प्रा. डा. देवमणि भट्टराईका अनुसार, यो पर्व न्यानो मौसममा शरीरलाई शीतल राख्न र रोग प्रतिरोधात्मक शक्ति बढाउन पनि सहयोगी हुन्छ। “शरीरमाद्यं खलु धर्मसाधनम्” अर्थात् पहिले शरीरको रक्षा गरेर मात्र धर्मको साधना गर्नुपर्छ भन्ने सन्देश पनि यही पर्वले दिन्छ।
यस दिन वृद्धवृद्धालाई छाता, लौरो, जुत्ता र कपडा दान गर्ने, अनि गच्छे अनुसार गाई, अन्न, सुन वा जमिन समेत सत्पात्रलाई दान गर्ने परम्परा रहेको छ। असहाय र विपन्नलाई सहयोग गर्नु पनि पुण्य कमाउने मार्ग मानिन्छ।
मान्यताअनुसार, सत्य युगमा आजकै दिन भगवान् शिव र पार्वतीको विवाह भएको थियो। त्यसैले विवाहका लागि आजको दिन साइत हेर्न नपर्ने विश्वास रहिआएको छ। साथै, त्रेतायुगको प्रारम्भ पनि यही दिनबाट भएको शास्त्रीय उल्लेख पाइन्छ।
अक्षय तृतीयामा गरिएको कुनै पनि पुण्यकर्म, दान वा शुभकार्य कहिल्यै नाश नहुने विश्वासले गर्दा नै यो दिनलाई ‘अक्षय’ तृतीया भनिएको हो — सदा स्मरणीय र पुण्यदायी!