– बद्रीनाथ कायस्थ
किम्बदन्तीको कथा अनुसार लिच्छविकालभन्दा पहिले यस स्थानमा केही पीठ जस्ता पत्थरहरू खडा रहेको भान हुन्छ । कथा अनुसार एकदिन ठिमीबाट एक जना व्यापारी आफ्नू चामल बिक्री गर्न यहाँ आइपुगेछ ।त्यहाँ उसले पत्थरहरू खडा देखेर त्यसकै आड लगाएर खर्पनमा बोकेर ल्याएको चामलको भारी निकालेर बिसाएछ । साँझपख आफ्नू घर ठिमी फर्कने विचार गरेर चामलको भारी उठाएर खर्पनमा राखेर लैजान्छु भनेर चामलको भारी उठाउन खोज्दा उठाउन सकेनछ । धेरै समयसम्म धेरै तरिका अपनाएर आफ्नू बल/बुद्धि लगाउँदा पनि नसकेर हार खाएर त्यहीँ छोडेर घर फर्केर गएछ ।
घरको परिवारहरूले चामलको भारीको बारेमा सोध्दा ‘अनसं( त्यही नै छोडेर आएको)’ बताएछ । भोलिपल्ट गएर हेर्दा सो भारी जस्ताको तस्तै सोही स्थानमा रहेको पाएछ । सो चामल व्यापारीलाई ती पीठहरूमा केही शक्ति भएको महसुस भई केही चामल भगवान्को नाममा चढाएर सोही स्थानमा व्यापार गर्न बसेछ । सो दिन चामलको व्यापार राम्रो भएपछि प्रत्येक दिन सोही स्थानमा चामल चढाएर व्यापार गर्न बस्ने गरे र अरू साथीहरूलाई पनि सो कथा सुनाएछ । यो कुरा सुनेपछि अरू खाद्यान्न व्यापारीहरू पनि त्यही बसेर पीठहरू मा केही खाद्यान्न चढाएर व्यापार गर्न बस्न शुरु गरेछन् । यसरी यस स्थानमा व्यापार गर्नुभन्दा पहिले केही खाद्यान्न भगवान्लाई चढाएर बस्दा राम्रो व्यापार हुने भएछ । त्यसलाई भगवान्को कृपा मानेर सबै व्यापारीहरूले मान्ने गरेछन् । यसरी अनसं बाट ‘असं’ नाम रहन गयो र खाद्यान्न व्यापारीहरूको लागि अन्नपूर्णा देवी हुन गयो । यसरी असं भुलु अजिमा को महत्त्व असनको अन्नपूर्णा को रूपमा प्रसिद्ध भएको भान हुन्छ ।
त्यसपछि सो स्थानमा खाद्यान्न को व्यापारीहरू बढ्दै गएको भान हुन्छ । त्यहाँ अन्न चढाएर व्यापार गर्न बस्नेहरू सबैको व्यापार राम्रो हुँदै गयो । त्यहाँबाट अन्न किनेर लानेहरूको पनि भलो भएको देखेर त्यस स्थानमा अन्नपूर्णा माता नै भएको विश्वास गरेर लिच्छवि कालमा नै पीठहरू भएको स्थानमा अन्नपूर्णा माताको स्थापना भएको भान हुन्छ । यसरी सो स्थान अन्नपूर्णा माताबाट आशीर्वाद प्राप्त व्यापार केन्द्र भएको देखिन्छ ।